همایش ملی «معدن و صنایع معدنی در عصر کربن؛ از اکتشاف و استخراج تا تجارت پایدار و رقابت‌پذیری کم‌کربن» با همکاری کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران، کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگانی تهران، انجمن‌های سنگ ایران، انجمن مدیریت سبز ایران و مؤسسه راهبردی معدن و فولاد سبز (سیگماس)، در محل اتاق بازرگانی تهران برگزار شد.
این همایش با حضور جمعی از مدیران، صاحب‌نظران و فعالان حوزه معدن، فولاد، محیط‌زیست و تجارت، با هدف بررسی تأثیر الزامات کربنی بر آینده صنایع معدنی ایران، ضرورت بهینه‌سازی مصرف منابع و راهکارهای حفظ مزیت رقابتی در بازارهای جهانی برگزار شد.
همچنین از همراهی و حمایت ارزشمند دکتر شکوری، عضو شورای راهبردی مؤسسه سیگماس و رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران، در برگزاری این رویداد تخصصی قدردانی شد.
مدیریت کربن؛ ضرورتی برای حفظ مزیت رقابتی صنایع
در ابتدای همایش، دکتر شکوری با اشاره به تغییر شرایط تجارت بین‌المللی تأکید کرد که مدیریت انتشار کربن دیگر صرفاً یک موضوع زیست‌محیطی نیست، بلکه مستقیماً با هزینه تولید، صادرات و سهم صنایع از بازارهای جهانی ارتباط دارد.
به گفته وی، افزایش بهره‌وری، کاهش اتلاف منابع و استفاده هدفمند از فناوری‌های نوین می‌تواند ضمن کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، مزیت رقابتی بنگاه‌های اقتصادی را تقویت کند. وی همچنین بر ضرورت آغاز اقدامات کربن‌زدایی در زنجیره فولاد و سنگ و گسترش تدریجی آن به سایر صنایع تأکید کرد.
توسعه بازار ملی کربن و زیرساخت‌های مدیریت تغییر اقلیم
دکتر انصاری، رییس سازمان حفاظت محیط زیست، با تشریح رویکرد سازمان حفاظت محیط‌زیست در مدیریت تغییر اقلیم، به تدوین برنامه ملی مدیریت تغییر اقلیم، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و اقدامات انجام‌شده برای کاهش انتشار در بخش‌های مختلف صنعتی اشاره کرد.
وی همچنین از پیگیری ایجاد بازار ملی داوطلبانه کربن و توسعه زیرساخت‌های پایش، گزارش‌دهی و راستی‌آزمایی (MRV) در کشور سخن گفت و تأکید کرد که سازوکارهای اجرایی این بازار در حال پیگیری است.
دکتر انصاری با اشاره به اقدامات انجام‌شده در بخش انرژی، از جمله توسعه ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش گازسوزی مشعل‌ها (فلرینگ) در صنایع نفت، بر اهمیت مشارکت صنایع در برنامه‌های ملی و تعاملات بین‌المللی حوزه تغییر اقلیم تأکید کرد.
معدن‌کاری سبز و ضرورت انطباق با استانداردهای جهانی
در ادامه، آقای یاریجانیان، رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق تهران با اشاره به تحولات قوانین و استانداردهای بین‌المللی، بر ضرورت حرکت به سمت معدن‌کاری سبز، بازنگری در استانداردهای صنعتی و بهینه‌سازی مصرف انرژی در فرایندهای استخراج و فرآوری تأکید کرد.
در این بخش عنوان شد که رعایت الزامات زیست‌محیطی و کاهش ردپای کربن به یکی از پیش‌شرط‌های مهم حفظ رقابت‌پذیری و تداوم حضور محصولات معدنی در بازارهای صادراتی تبدیل شده است.
هوش سبز؛ پیوند مدیریت منابع، اقتصاد و محیط‌زیست
دکتر امامی، رئیس انجمن مدیریت سبز ایران، با ارائه مفهوم «هوش سبز» بر پیوند مستقیم مدیریت منابع، محیط‌زیست و اقتصاد تأکید کرد.
وی توضیح داد که کاهش آثار زیست‌محیطی باید از شناسایی و اندازه‌گیری دقیق منابع مصرفی آغاز شود؛ چراکه مصرف غیربهینه منابع، علاوه بر افزایش هزینه‌های تولید، موجب افزایش پسماند، پساب و انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌شود.
از دیدگاه وی، نخستین گام تحول صنایع، حساس‌سازی نیروی انسانی نسبت به مصرف منابع، سپس اصلاح فرایندهای تولید و در نهایت بهره‌گیری از فناوری‌های جدید است.
دکتر امامی همچنین به اهمیت تولید داده‌های معتبر و قابل راستی‌آزمایی برای محاسبه ردپای کربن و تهیه گزارش‌های موردنیاز بازارهای صادراتی اشاره کرد و استفاده از سامانه‌های یکپارچه اطلاعاتی را در این زمینه ضروری دانست.
نقش دولت و بهینه‌سازی فرایندها در گذار به صنایع کم‌کربن
دکتر عصاری، رییس شورای راهبردی معدن و فولاد سبز (سیگماس)، با تأکید بر ضرورت حمایت و مشارکت دولت در مسیر کربن‌زدایی صنایع، خاطرنشان کرد که تحقق اهداف کاهش انتشار بدون همراهی سیاست‌گذاران و ایجاد زیرساخت‌های مناسب با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد.
وی با اشاره به روند توسعه فناوری‌های کم‌کربن، از جمله هیدروژن سبز، توضیح داد که استفاده گسترده از این فناوری‌ها در صنایع فولاد به سرمایه‌گذاری، زیرساخت و زمان نیاز دارد و در شرایط کنونی باید توجه بیشتری به راهکارهای عملی و اقتصادی معطوف شود.
دکتر عصاری کاهش هدررفت منابع، افزایش راندمان، اصلاح فرایندهای موجود و استفاده بهینه از ظرفیت‌های صنعتی را از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش هزینه‌های تولید و انتشار کربن دانست.
الزامات کربنی تجارت بین‌المللی و ضرورت آمادگی صادرکنندگان
دکتر تاجیک، رئیس کمیسیون انرژی و محیط زیست اتاق بازرگانی تهران، با اشاره به توسعه مقررات و محدودیت‌های کربنی در تجارت بین‌المللی، به‌ویژه سازوکار تعدیل کربن مرزی اتحادیه اروپا (CBAM)، بر اهمیت اندازه‌گیری، مستندسازی و گزارش‌دهی انتشار گازهای گلخانه‌ای تأکید کرد.
وی توضیح داد که تحولات مقررات تجاری، ضرورت آمادگی صنایع صادرات‌محور را بیش از گذشته افزایش داده است و بنگاه‌های اقتصادی باید برای انطباق با الزامات بازارهای مقصد، زیرساخت‌های لازم برای جمع‌آوری داده‌ها و محاسبه انتشار کربن را ایجاد کنند.
ژئومتالورژی؛ راهکاری برای افزایش بهره‌وری در معدن‌کاری
دکتر آل‌طه، مشاور ارشد سیگماس، با پرداختن به نقش ژئومتالورژی در بهبود عملکرد معادن توضیح داد که فعالیت‌های معدن‌کاری زمانی بیشترین بازده اقتصادی را خواهند داشت که شناخت دقیقی از ویژگی‌ها و تغییرات توده معدنی وجود داشته باشد.
وی با اشاره به محدودیت‌های استفاده از داده‌های میانگین در طراحی و بهره‌برداری معادن، تأکید کرد که شناخت دقیق ناهمگنی‌های توده معدنی می‌تواند به طراحی بهتر فرایندهای خردایش و فرآوری، افزایش بازیابی مواد معدنی و کاهش اتلاف انرژی و منابع منجر شود.
اهمیت EPD در توسعه صادرات صنعت سنگ
دکتر یزدانی، دبیر انجمن سنگ ایران، با اشاره به اهمیت اظهارنامه زیست‌محیطی محصول (EPD) در صنعت سنگ، بر ضرورت ارزیابی آثار زیست‌محیطی محصولات در مراحل مختلف زنجیره ارزش، از تولید و فرآوری تا حمل‌ونقل و لجستیک، تأکید کرد.
وی مستندسازی اطلاعات زیست‌محیطی محصولات را ابزاری مؤثر برای افزایش شفافیت، پاسخ‌گویی به الزامات بازارهای بین‌المللی و تقویت رقابت‌پذیری صنعت سنگ در بازارهای صادراتی دانست.
کربن‌زدایی؛ بخشی از راهبرد اقتصادی و آینده صنایع
مجموع مباحث مطرح‌شده در این همایش نشان داد که حرکت به سمت اقتصاد کم‌کربن، فراتر از یک مسئولیت زیست‌محیطی، به یکی از مؤلفه‌های مهم رقابت‌پذیری صنعتی و تجارت بین‌المللی تبدیل شده است.
اندازه‌گیری دقیق مصرف منابع و انتشار گازهای گلخانه‌ای، کاهش اتلاف، اصلاح فرایندهای تولید، توسعه نظام‌های معتبر گزارش‌دهی، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و حمایت هدفمند سیاست‌گذار از مهم‌ترین پیش‌نیازهای این مسیر به شمار می‌روند.
این همایش بر ضرورت همکاری میان دولت، بخش خصوصی، نهادهای تخصصی و مراکز علمی برای آماده‌سازی صنایع معدن و فولاد ایران در برابر تحولات اقتصاد جهانی و الزامات روزافزون کربنی تأکید داشت.
پیام اصلی این رویداد آن بود که مدیریت کربن نباید صرفاً به‌عنوان یک هزینه زیست‌محیطی در نظر گرفته شود، بلکه می‌تواند با افزایش بهره‌وری منابع، کاهش هزینه‌های تولید و تقویت مزیت رقابتی، به بخشی مؤثر از راهبرد توسعه اقتصادی صنایع ایران تبدیل شود.