به گزارش Sustainability Magazine، بخش بهداشت و درمان جهانی سالانه مسئول تولید حدود ۵ درصد از کل انتشار گازهای گلخانهای است و محصولات دارویی از طریق مراحل تولید، توزیع، مصرف و امحا، سهم قابلتوجهی در این میان دارند. بر اساس گزارشهای WHO، انتشار گازهای گلخانهای در بخش داروسازی بین سالهای ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۹ رشدی معادل ۷۷ درصد را تجربه کرده است؛ این در حالی است که انتشار ناشی از مصرف جهانی در همین بازه زمانی ۴۹ درصد افزایش یافته است. اکنون صنعت داروسازی با فشار دوگانهای ناشی از گسترش ردپای کربنی و افزایش آسیبپذیری در برابر اثرات تغییرات اقلیمی مواجه است. پدیدههایی نظیر شرایط شدید جوی، کمبود منابع و اختلال در زنجیره تامین میتوانند تولید دارو و دسترسی بیماران به آن را به شدت تهدید کنند.
در همین راستا، WHO در سال ۲۰۲۶ یک چارچوب صنعتی جهانی را با عنوان «به سوی بزرگراه مقرراتی سبزتر برای داروسازی: چارچوبی برای نهادهای نظارتی به عنوان تسهیلگران کربنزدایی» منتشر کرد که تکمیلکننده فرآیندی است که از سال ۲۰۲۴ آغاز شده بود. این سازمان از نهادهای نظارتی خواست تا توسعه و پذیرش محصولات و خدمات دارویی پایدارتر را تسریع کنند. این چارچوب بر پایه شواهد حاصل از مرور ادبیات، مشورت با ذینفعان، پایش افق و بحثهای مطرحشده در نشست جهانی نهادهای نظارتی WHO در ژوئن ۲۰۲۶ تدوین شده است. دکتر Rogério Gaspar، مدیر بخش مقررات و پیشصلاحیت WHO، معتقد است که این تغییر کاملاً دستیافتنی است. وی در این باره میگوید: «مسئله دیگر این نیست که آیا کربنزدایی در صنعت داروسازی امکانپذیر است یا خیر؛ چالش واقعی این است که ما چقدر سریع و عادلانه میتوانیم آن را به واقعیت تبدیل کنیم. این چارچوب نشان میدهد که چگونه نهادهای نظارتی دارو میتوانند شرایط را برای شکوفایی نوآوری فراهم کنند و در عین حال بالاترین استانداردهای کیفیت، ایمنی و اثربخشی را حفظ کنند. آنها با استفاده کامل از ابزارهای نظارتی موجود، میتوانند به پیشبرد سیستمهای دارویی پایدارتر که به نفع مردم و سیاره زمین است، کمک کنند.»
این چارچوب از طریق سه رکن اصلی عمل میکند که آگاهیبخشی، استانداردها و نوآوری نظارتی را پوشش میدهند. رکن اول بر سواد اقلیمی در میان نهادهای نظارتی دارو متمرکز است و پایداری در برنامههای آموزشی نظارتی موجود ادغام میشود تا به مقامات کمک کند تا بزرگترین منابع انتشار در محصولات دارویی و زنجیرههای تامین را شناسایی کنند. در همین خصوص، South African Health Products Regulatory Authority یک برنامه آزمایشی را برای بازه زمانی ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۸ توسعه داده است. این ابتکار عمل، کربنزدایی را در فرآیندهای نظارتی موجود ادغام کرده، آموزش سواد کربنی کارکنان را گسترش میدهد و دادههای پیشفرض انتشار دارویی را با همکاری شرکای دانشگاهی تدوین میکند. بهترین تجربیات این طرح با سایر نهادهای نظارتی آفریقا به اشتراک گذاشته خواهد شد تا مدلی مقیاسپذیر برای مقرراتگذاری سبزتر دارو در سراسر این قاره ایجاد شود.
رکن دوم به همسوسازی بینالمللی در زمینه اندازهگیری، گزارشدهی و مقایسه تطبیقی انتشار دارویی میپردازد. WHO استدلال میکند که استانداردهای داده مشترک، کانونهای مشترک کربنی و مکانیسمهای گزارشدهی داوطلبانه انتشار میتوانند ضمن کاهش بار گزارشدهی برای صنعت و نهادهای نظارتی، ثبات ایجاد کنند. رکن سوم نیز نهادهای نظارتی را تشویق میکند تا از مسیرهای نظارتی موجود برای تعامل زودهنگام با تولیدکنندگانی که نوآوریهای زیستمحیطی توسعه میدهند، استفاده کنند. به عنوان نمونهای از رویکرد دیجیتال و پایدار، BPOM بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ اطلاعات الکترونیک محصول را آزمایش کرد و بروشورهای چاپی دارو را با برچسبهای دیجیتال قابل دسترسی از طریق کد QR جایگزین نمود که منجر به کاهش نیاز به کاغذ، چاپ و توزیع شد. این چارچوب همچنین گذار عادلانه به سمت انتشار خالص صفر را در اولویت قرار میدهد و تاکید میکند که کربنزدایی نباید مقرونبهصرفه بودن داروها، تابآوری تامین و دسترسی عادلانه را به خطر بیندازد و باید از تولیدکنندگان و نهادهای نظارتی در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط حمایت کند.
در همین حال، دکتر Delese Mimi Darko، مدیر کل African Medicines Agency، نهادهای نظارتی را به عنوان طراحان سیستم توصیف میکند. وی میگوید: «ما به عنوان نهاد نظارتی، بازیگران منفعل در این سیستم نیستیم، بلکه معماران آن هستیم. با ادغام پایداری در چارچوبهای نظارتی خود، میتوانیم از نوآوری حمایت کنیم، تولید داخلی را تقویت نماییم و سیستمهای بهداشتی تابآورتری بسازیم که تضمین کند بیماران همچنان به محصولات پزشکی باکیفیت، ایمن و اثربخش دسترسی دارند.» در نهایت، WHO نتیجه میگیرد که حرکت به سمت داروهای سبزتر باید عادلانه و فراگیر باشد. توانمندسازی، انتقال فناوری، تامین مالی پایدار و همکاری بینالمللی، پایههای تلاشهایی خواهند بود که تضمین میکنند هر کشور میتواند در آینده پایدارتر صنعت داروسازی مشارکت کرده و از آن بهرهمند شود.