به گزارش پایگاه خبری تجارت، معدن و فولاد، انرژیهای تجدیدپذیر در حال تبدیلشدن به یکی از عوامل اصلی رقابتپذیری در زنجیره ارزش معادن هستند؛ زیرا علاوه بر کاهش هزینههای عملیاتی و محدود کردن انتشار کربن، میتوانند وابستگی به سوختهای فسیلی را به حداقل رسانده و به توسعه پایدار مناطق معدنی کمک شایانی کنند. توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در بخش معدن، فراتر از الزامات زیستمحیطی، به یک ضرورت راهبردی برای کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری و توسعه اقتصادی مناطق میزبان تبدیل شده است. از یک سو، تقاضای بیسابقه برای مواد معدنی راهبردی نظیر مس، نیکل، کبالت و لیتیوم جهت تأمین نیاز خودروهای برقی، نیروگاههای خورشیدی، توربینهای بادی و سامانههای ذخیرهسازی انرژی، و از سوی دیگر، ماهیت انرژیبر و سهم قابلتوجه صنعت معدن در انتشار گازهای گلخانهای، این حوزه را از یک گزینه زیستمحیطی به یک پیشران حیاتی برای آینده معدنکاری تغییر داده است.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ مجمع بیندولتی معدن (IGF)، زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر دیگر صرفاً ابزاری برای کاهش ردپای کربنی نیستند، بلکه به یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده در رقابتپذیری معادن آینده بدل شدهاند. ماهیت عملیات معدنی، از اکتشاف و استخراج تا خردایش، فرآوری، ذوب و پالایش، وابستگی مستقیمی به انرژی دارد و در بسیاری از معادن دورافتاده، تولید برق همچنان بر پایه دیزل و سوختهای فسیلی استوار است که این امر، هزینهها را افزایش و آسیبپذیری در برابر نوسانات قیمت سوخت و اختلالات زنجیره تأمین را تشدید میکند. این گزارش تأکید میکند که با توجه به کاهش پیوسته عیار ذخایر معدنی در جهان، مصرف انرژی بهطور مستمر افزایش خواهد یافت. با این حال، دادهها نشان میدهد که تنها بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴، انتشار کربن مستقیم و غیرمستقیم معادن مس جهان بیش از پنج درصد کاهش یافته که بخش عمده آن مدیون قراردادهای خرید برق تجدیدپذیر و استقرار نیروگاههای خورشیدی، بادی و سامانههای هیبریدی ذخیرهسازی انرژی است.
این تحول فناورانه، تمامی مراحل زنجیره ارزش بخش معدن را دربر گرفته است. در مرحله استخراج، تجهیزات حفاری، پمپهای آب، سامانههای تهویه و ماشینآلات با برق پاک فعالیت میکنند و در بخش حملونقل، کامیونهای دیزلی در حال جایگزینی با ناوگان برقی و سوختهای زیستی هستند. در مرحله فرآوری نیز استفاده از هیدروژن سبز، کورههای قوس الکتریکی، دیگهای برقی، بیوگاز و فناوریهای ذخیره حرارتی، امکان حذف سوختهای فسیلی را فراهم میسازد. گزارش مذکور تصریح میکند که هرچه سهم الکتریسیته در یک فرایند متالورژیکی یا فرآوری بیشتر باشد، جایگزینی انرژی تجدیدپذیر با سهولت بیشتری انجام میشود. در کنار این فناوریها، مدل عملیاتی معادن نیز در حال تغییر است و معادن آینده با بهرهگیری از سامانههای مدیریت هوشمند انرژی، فعالیتهای انرژیبر خود را با زمان اوج تولید انرژی خورشیدی یا بادی هماهنگ خواهند کرد.
یکی از راهبردیترین یافتههای این گزارش، تغییر پارادایم در نگاه به زیرساخت انرژی معدن از یک دارایی اختصاصی به یک سرمایه مشترک منطقهای است. بخش قابلتوجهی از معادن جهان در مناطق دورافتاده و فاقد شبکه برق سراسری قرار دارند. گزارش IGF پیشنهاد میکند که نیروگاههای تجدیدپذیر احداثشده در این معادن، پس از تأمین نیاز داخلی، برق مازاد را در اختیار جوامع محلی قرار دهند. نمونههای موفق در جمهوری دموکراتیک کنگو و کلمبیا نشان میدهد که چگونه زیرساختهای تجدیدپذیر معدنی به مرور به بخشی از زیرساخت عمومی مناطق پیرامونی تبدیل شده و زمینه توسعه صنایع کوچک، خدمات دیجیتال، زنجیره سرد محصولات کشاورزی و اشتغال پایدار را فراهم کردهاند. علاوه بر این، عمر زیرساخت انرژی تجدیدپذیر معمولاً از عمر معدن بیشتر است؛ چنانکه نمونههایی در کانادا و آلمان مبین آن است که اراضی معادن متروکه به نیروگاههای خورشیدی و بادی تبدیل شده و همچنان برای جوامع محلی برق و درآمد پایدار تولید میکنند.
در نهایت، کارشناسان تأکید میکنند که موفقیت این گذار انرژی، بیش از آنکه به فناوری وابسته باشد، به کیفیت سیاستگذاری و توسعه سرمایه انسانی نیاز دارد. نصب، بهرهبرداری، تعمیرات و نگهداری از سامانههای هوشمند انرژی و تحلیل دادههای اقلیمی، نیازمند بازنگری در برنامههای آموزشی فنی و حرفهای و ارتقای سواد دیجیتال است. دولتها نیز باید به عنوان حلقه مفقوده، مقررات اشتراک زیرساخت، اتصال معادن به شبکه، مشارکت بخش خصوصی و سازوکارهای تشویقی سرمایهگذاری را به صورت یکپارچه طراحی کنند. در چنین چارچوبی، انرژیهای تجدیدپذیر در بخش معدن همزمان چهار کارکرد راهبردی شامل افزایش بهرهوری و رقابتپذیری، کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، توسعه اقتصادی مناطق میزبان و ارتقای تابآوری اجتماعی پس از پایان عمر معدن را محقق میسازند و معدن را از یک واحد صرفاً استخراجی، به سکوی ایجاد زیرساختهای پایدار انرژی و توسعه فراگیر تبدیل خواهند کرد.
#استخراج #محیط_زیست #اشتغال #سوخت_فسیلی #انرژی_تجدیدپذیر #نیروگاه_تجدیدپذیر