این مطلب توسط دکتر معصومه برارزاده، مشاور ارشد حوزه انرژی سیگماس، تدوین شده است و به بررسی تأیید بسته حمایتی ۱۰۳ میلیون یورویی هلند توسط اتحادیه اروپا برای توسعه کشتیهای مجهز به سوختهای تجدیدپذیر (هیدروژن و متانول) و تأثیر آن بر کربنزدایی از صنعت کشتیرانی میپردازد.
اتحادیه اروپا با تصویب طرح حمایتی جدید هلند، مسیر پرداخت یارانه برای ساخت و نوسازی کشتیهای مجهز به سوختهای تجدیدپذیر را هموار کرد. کمیسیون اروپا با یک طرح کمک دولتی به ارزش ۱۰۳ میلیون یورو موافقت کرده است که هدف آن تسریع کاهش انتشار گازهای گلخانهای در ناوگان دریایی هلند و حمایت از ورود کشتیهای مجهز به هیدروژن تجدیدپذیر و متانول تجدیدپذیر به بازار است.
براساس اعلام کمیسیون اروپا در اواخر ژوئیه ۲۰۲۶، این حمایت مالی برای خرید شناورهای جدید پاک و بدون انتشار و همچنین نوسازی شناورهای موجود بهمنظور استفاده از هیدروژن یا متانول تجدیدپذیر اختصاص خواهد یافت. تأیید این بسته به معنای آن است که دولت هلند میتواند بدون نقض مقررات رقابتی اتحادیه اروپا، کمکهای پیشبینیشده را در اختیار پروژههای واجد شرایط قرار دهد.
کمکها بهصورت بلاعوض پرداخت میشوند و کشتیهای مسافری، باری و خدماتی را در بر میگیرند؛ شناورهایی که انتظار میرود بخش عمده آنها در حملونقل دریایی کوتاهبرد فعالیت کنند. دوره اجرای این برنامه از سال ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۱ تعیین شده است و علاوه بر ساخت شناورهای جدید، پروژههای تبدیل و بازتوانی کشتیهای موجود را نیز پوشش خواهد داد.
کاهش شکاف هزینهای سوختهای پاک
یکی از مهمترین موانع توسعه حملونقل دریایی کمکربن، تفاوت قابلتوجه میان هزینه سرمایهگذاری در کشتیهای متعارف و شناورهای مجهز به سامانههای سوخت پاک است. موتور، مخزن ذخیرهسازی، سامانه سوخترسانی و تجهیزات ایمنی موردنیاز برای هیدروژن و متانول تجدیدپذیر، هزینه اولیه ساخت یا نوسازی کشتی را افزایش میدهند.
برنامه ۱۰۳ میلیون یورویی هلند با هدف کاهش همین شکاف سرمایهگذاری طراحی شده است. انتظار میرود پرداخت کمکهای مستقیم، بخشی از ریسک مالی مالکان کشتی، سازندگان تجهیزات و شرکتهای کشتیرانی را پوشش دهد و فناوریهایی را که هنوز به مقیاس کامل تجاری نرسیدهاند، به مرحله بهرهبرداری عملیاتی نزدیکتر کند.
این اقدام در شرایطی انجام میشود که قیمت سوختهای دریایی کمکربن همچنان از سوختهای فسیلی متعارف بیشتر است و توسعه زیرساختهای ذخیرهسازی و سوخترسانی نیز با محدودیت مواجه است. به همین دلیل، کمیسیون اروپا حمایت عمومی هدفمند را ابزاری برای تسریع پذیرش تجاری این فناوریها ارزیابی کرده است.
بخشی از برنامه ۲۱۰ میلیون یورویی دریایی هلند
طرح جدید در چارچوب «برنامه جامع دریایی هلند» اجرا میشود؛ ابتکاری ملی که دولت هلند حدود ۲۱۰ میلیون یورو برای پروژههای نوآورانه آن اختصاص داده است. هدف این برنامه، ورود حدود ۳۰ کشتی بدون انتشار یا مجهز به فناوریهای جایگزین به مرحله بهرهبرداری تا سال ۲۰۳۰ و ایجاد پلی میان پروژههای آزمایشی و ساخت تجاری شناورها است.
دولت هلند از طریق این برنامه بهدنبال ایجاد زنجیرهای متشکل از مالکان کشتی، کشتیسازان، تولیدکنندگان سوخت، تأمینکنندگان تجهیزات، مراکز تحقیقاتی و بنادر است. این رویکرد نشان میدهد که گذار دریایی تنها به نصب یک موتور جدید محدود نیست و به توسعه همزمان تولید سوخت، زیرساخت بندری، استانداردهای ایمنی و قراردادهای بلندمدت خرید سوخت نیاز دارد.
هلند همچنین در حال بررسی مسیرهای متفاوت سوختی برای کاربردهای مختلف است. در این تقسیمبندی، هیدروژن بیشتر برای مسیرهای کوتاه و شناورهایی با امکان سوختگیری منظم مناسب ارزیابی میشود، درحالیکه متانول به دلیل ذخیرهسازی سادهتر و سازگاری بیشتر با موتورهای احتراق داخلی، ظرفیت استفاده در دامنه گستردهتری از شناورها را دارد. دولت هلند پیشتر هیدروژن را یکی از گزینههای اصلی برای سفرهای کوتاه دریایی و رودخانهای معرفی کرده بود.
فشار همزمان FuelEU Maritime و بازار کربن اروپا
تصویب این بسته با سختگیرانهتر شدن مقررات اقلیمی اروپا در بخش کشتیرانی همزمان شده است. حملونقل دریایی از ابتدای سال ۲۰۲۴ وارد نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا شده و شرکتهای کشتیرانی باید برای بخشی از انتشار تحت پوشش خود، مجوز انتشار تسلیم کنند. پوشش این نظام بهتدریج افزایش یافته و از سال ۲۰۲۶ انتشار متان و اکسید نیتروژن نیز در محدوده آن قرار گرفته است.
مقررات FuelEU Maritime نیز از اول ژانویه ۲۰۲۵ اجرایی شده است. این مقررات کشتیهای تجاری با ظرفیت بیش از پنج هزار تن ناخالص را که به بنادر اتحادیه اروپا تردد میکنند، ملزم میکند شدت گازهای گلخانهای انرژی مصرفی خود را بهتدریج کاهش دهند. هدف کاهش شدت انتشار از ۲ درصد در سال ۲۰۲۵ آغاز شده و تا سال ۲۰۵۰ به حداکثر ۸۰ درصد میرسد.
ترکیب قیمتگذاری کربن از طریق EU ETS و استاندارد سوختی FuelEU Maritime، هزینه ادامه استفاده از سوختهای فسیلی را افزایش میدهد. در چنین شرایطی، کمک ۱۰۳ میلیون یورویی هلند را میتوان سیاستی برای تبدیل فشار مقرراتی به سرمایهگذاری صنعتی دانست؛ بهگونهای که شرکتها پیش از تشدید کامل الزامات، ناوگان و زیرساختهای خود را نوسازی کنند.
رقابت هیدروژن و متانول برای بازار کشتیرانی کوتاهبرد
هرچند هر دو سوخت در این برنامه واجد شرایط دریافت حمایت هستند، مسیر توسعه آنها یکسان نخواهد بود. هیدروژن در صورت تولید با برق تجدیدپذیر، امکان حرکت بدون انتشار مستقیم دیاکسیدکربن را فراهم میکند، اما چگالی حجمی پایین، الزامات ذخیرهسازی و نیاز به زیرساخت اختصاصی، استفاده از آن را بیشتر به کشتیهای کوچکتر و مسیرهای مشخص محدود میکند.
متانول تجدیدپذیر از نظر حمل، ذخیرهسازی و سوخترسانی شباهت بیشتری به سوختهای مایع متعارف دارد و برای نوسازی کشتیهای موجود گزینه دسترسپذیرتری محسوب میشود. بااینحال، اثربخشی اقلیمی آن به منشأ کربن، شیوه تولید هیدروژن و میزان انتشار در کل چرخه عمر سوخت وابسته است.
از این منظر، اهمیت برنامه هلند فقط در حجم ۱۰۳ میلیون یورویی آن نیست. این طرح عملاً یک آزمایش صنعتی برای مشخصکردن کاربرد مناسب هر سوخت، هزینه واقعی بهرهبرداری، عملکرد سامانههای جدید و نیازهای زیرساختی بنادر اروپایی خواهد بود.
در صورت موفقیت، الگوی هلند میتواند به مدلی برای دیگر کشورهای دریایی اروپا تبدیل شود؛ مدلی که در آن مقررات انتشار، کمک دولتی، پروژههای نمایشی و توسعه زیرساختهای سوخت پاک بهصورت هماهنگ برای تجاریسازی کشتیرانی کمکربن به کار گرفته میشوند.