به گزارش The Guardian، تابش خورشید، یارانههای دولتی و قیمت بالای برق، پیشرانهای اصلی نصب بیسابقه سامانههای خورشیدی در استرالیا هستند. با نگاهی به تصاویر ماهوارهای از کد پستی ۳۰۲۹ در ملبورن، وجود تعداد بسیار زیادی پنل خورشیدی بر پشتبامها به وضوح دیده میشود. ساجید نظام، مهندس نرمافزاری که همراه با همسر و دو فرزندش در منطقه تارنیت زندگی میکند و یک سامانه خورشیدی ۶.۶ کیلووات ساعتی بر پشتبام خانه خود نصب کرده است، میگوید: «اگر در خیابانها قدم بزنید، دیدن خانهای بدون پنل خورشیدی واقعاً دشوار است.» این کد پستی در غرب ملبورن، بر اساس آمارهای سازمان Clean Energy Regulator، بیش از ۲۸ هزار سامانه خورشیدی نصبشده از سال ۲۰۰۱ تاکنون را در کارنامه دارد و بالاترین میزان انرژی خورشیدی پشتبامی را در کل استرالیا به خود اختصاص داده است. استرالیا اکنون بیش از هر کشور دیگری در جهان به ازای هر نفر از پنلهای خورشیدی برق تولید میکند و این منطقه به عنوان نماد بخش مسکونی انرژی خورشیدی در این کشور شناخته میشود. در حال حاضر، حدود ۴ میلیون خانه و کسبوکار کوچک در این کشور مجهز به پنلهای خورشیدی پشتبامی هستند؛ به طوری که حدود ۳۶ درصد از خانوارها دارای این سامانهها بوده و اشتیاق کشور به استفاده از پنلهای فتوولتائیک همچنان رو به افزایش است، به گونهای که سال ۲۰۲۶ در مسیر ثبت یک رکورد جدید در زمینه نصب این سامانهها قرار دارد.
اما تابش فراوان خورشید تنها دلیل این جهش نیست. برای بیش از ۲۰ سال، دولت استرالیا با صدور گواهینامههایی برای خانهها و کسبوکارهایی که پنل خورشیدی نصب میکنند، هزینههای اولیه را کاهش داده و این طرح اخیراً برای شامل شدن سامانههای بزرگتر در اماکن شرکتی نیز تمدید شده است. تریستان ادیس، مدیر تحلیل و مشاوره در شرکت Green Energy Markets، بیان میکند که قیمت نسبتاً بالای برق در کنار مقررات کمتر سختگیرانه نسبت به کشورهایی مانند ایالات متحده، از دلایل اصلی استقبال استرالیاییهاست. عامل دیگر، نوع خانههای ساختهشده با تراکم پایین و فضای پشتبام زیاد است که نصب این سامانهها را آسانتر میکند. به گفته سازمان Clean Energy Council، در سه ماهه دوم امسال، رکوردها در تمام ایالتهای استرالیا شکسته شد و ۱۰۲ هزار و ۲۳۴ سامانه روی پشتبامها نصب گردید که بالاترین رکورد فصلی تاریخ است. ده سال پیش، انرژی خورشیدی پشتبامی کمتر از ۳ درصد از برق کشور و زغالسنگ ۷۵ درصد آن را تأمین میکرد؛ اما در ۱۲ ماه گذشته، سهم برق تولیدی از پشتبامها به نزدیک ۱۴ درصد رسید و سهم زغالسنگ به ۵۰ درصد کاهش یافت که نشاندهنده کاهش چشمگیر مصرف سوخت فسیلی است. سخنگوی سازمان Australian Energy Market Operator تأکید میکند که تعداد سامانههای خورشیدی پشتبامی در استرالیا از تعداد استخرهای پشت حیاط خانهها بیشتر است و این استقبال، سیستم برق را به طور بنیادین تغییر داده و به میلیونها مصرفکننده نقشی فعالتر در تولید، مصرف و ذخیرهسازی برق با ورود باتریهای مسکونی بخشیده است. این موضوع باعث کاهش تقاضای برق شبکه و رسیدن قیمت عمدهفروشی برق به صفر یا حتی مقادیر منفی در میانه روز شده است. در زمستان نیز با وجود ساعات کمتر تابش، انرژی خورشیدی پشتبامی همچنان ۱۰ درصد از برق مورد نیاز در بازار ملی برق که بیش از ۸۵ درصد جمعیت را پوشش میدهد، تأمین میکند. در بازار ملی، این سامانهها به طور معمول بیش از ۴۰ درصد و در برخی روزها بیش از ۶۰ درصد از برق میانه روز را تأمین میکنند و برای مدیریت این حجم از توان، قوانین جدیدی تصویب شده که خردهفروشان برق را ملزم به ارائه سه ساعت برق رایگان روزانه به مشتریان میکند.
گزارشهای نهاد ناظر بر شرکتهای دولتی نشان میدهد خانوارهای دارای پنل خورشیدی و باتری، قبضهایی بین ۲۰ تا ۵۲ درصد کمتر از مشتریان عادی پرداخت میکنند و خانوارهای مشارکتکننده در نیروگاههای مجازی که در آن خروجی باتریها به هم متصل و توسط خردهفروش کنترل میشود، قبضهایی ۵۷ تا ۶۳ درصد کمتر دارند. با ورود ناگهانی باتریهای خانگی که توسط یک برنامه فدرال پشتیبانی میشود و از ژوئیه سال گذشته تاکنون ۵۰۰ هزار دستگاه از آنها نصب شده است، پیک مصرف عصرگاهی برق در حال هموار شدن است. ادیس میگوید: «این موضوع اقتصاد نیروگاههای سوخت فسیلی را نابود خواهد کرد.» او همچنین اشاره میکند که یک سامانه خورشیدی ۱۰ کیلوواتی معمولی در استرالیا میتواند بیش از نیاز برق یک خانوار متوسط، حتی با وجود یک خودروی الکتریکی، برق تولید کند و ظهور خودروهای الکتریکی انگیزه دیگری برای خرید این سامانهها و افزایش بهرهوری انرژی ایجاد کرده است. بر اساس برنامه راهبردی دو ساله اپراتور بازار اصلی برق، ظرفیت سامانههای خورشیدی پشتبامی از سطح فعلی ۲۰ گیگاوات به ۸۷ گیگاوات تا سال ۲۰۵۰ رشد خواهد کرد؛ به طوری که ۵۶ درصد از خانهها دارای پنل خورشیدی و دو سوم آنها مجهز به باتری خواهند بود. در صورت تحقق این تغییرات، انرژی خورشیدی پشتبامی به تنهایی حدود ۲۷ درصد از برق کشور را تأمین خواهد کرد و چالش اصلی، نه صرفاً پذیرش پنلهای بیشتر، بلکه بهرهبرداری حداکثری از برق تولیدی آنهاست.
در عرصه دیپلماسی جهانی و کربنزدایی، استرالیا در نشست فیجی (مقدماتی برای مذاکرات جهانی آبوهوای سازمان ملل در ترکیه) به اولین کشوری تبدیل شد که تعهد داوطلبانه جهانی برای دو برابر کردن تعداد خانههای دارای پنل خورشیدی از ۱۵۰ میلیون به ۳۰۰ میلیون تا سال ۲۰۳۰ را تأیید کرد. هیدی لی داگلاس، مدیرعامل گروه Solar Citizens که نماینده بیش از ۲۰۰ هزار مالک پنل خورشیدی است، میگوید: «انرژی خورشیدی پشتبامی، غول خفته دیپلماسی اقلیمی جهانی است. این اقدام یک میلیارد شهروند خورشیدی ایجاد خواهد کرد و به دلیل مزایای کاهش هزینههای زندگی و مسائل امنیت انرژی، برای دولتها جذاب است.» این گروه حامی در حال همکاری با گروههای جامعه مدنی در ژاپن، تایوان، پاکستان، وانواتو، مالزی و اندونزی برای ایجاد «جنبشهای شهروندی خورشیدی» است. داگلاس در استرالیا نیز تلاش میکند تا میزان انرژی خورشیدی متصل به باتریها را در سه سال آینده دو برابر کند. در نهایت، ساجید نظام در منطقه تارنیت که در حال محاسبه افزودن باتری به سامانه خود است، تأکید میکند: «ما فشار کمتری به شبکه وارد میکنیم و تلاش میکنیم خودکفاتر بوده و آسیب کمتری به محیط زیست وارد کنیم. ما در این جبهه عملکرد خوبی داریم.»