به گزارش پایگاه خبری تجارت، معدن و فولاد، در حالی که گزارشهای معتبر مؤسسات بینالمللی از جمله McKinsey و PwC منطقه خاورمیانه را به دلیل دسترسی به منابع انرژی، گزینه اصلی تولید فولاد سبز و تأمینکننده بازارهای هدف مکانیزم تعدیل مرزی کربن اروپا معرفی میکنند، بررسی ساختار هزینههای تولید در ایران چالشهای ساختاری قابلتأملی را نمایان میسازد. رویه اقتصاد صنعتی همواره بر این مبنا بوده که محدودیتهای تأمین گاز در فصول سرد سال رخ میدهد؛ اما اسناد اخیر نشان میدهد روند افزایشی تعرفه حاملهای انرژی به فصل تابستان نیز تسری یافته و همین امر، ریسک از دست رفتن بازار ارزشمند فولاد و واگذاری آن به همسایگان حوزه خلیج فارس را افزایش داده است.
بررسی جداول نرخ گاز مصرفی ابلاغی نشاندهنده تغییرات محسوس در قیمتگذاری سوخت صنایع مادر است. در حالی که عرف بازار ایجاب میکرد اصلاحات قیمتی گاز با در نظر گرفتن شرایط فصلی و تقاضای بخش خانگی در زمستان مدیریت شود، صنعت فولاد از ابتدای فصل گرما شاهد روندی افزایشی مستمر بوده است. دادههای مستند نشان میدهد نرخ گاز مصرفی برای «سوخت پتروشیمیها، پالایشگاهها، تلمبهخانهها و واحدهای احیای فولاد» در سه ماهه نخست سال، یعنی فروردین، اردیبهشت و خرداد، روی عدد ثابت ۱۰۷،۷۳۵ ریال به ازای هر مترمکعب، معادل ۱۰،۷۷۳ تومان، تثبیت شده بود. با آغاز فصل تابستان، در تیرماه این نرخ به ۱۲۰،۷۶۰ ریال، معادل ۱۲،۰۷۶ تومان، رسید؛ در مردادماه به ۱۵۹،۴۱۸ ریال، معادل ۱۵،۹۴۱ تومان، افزایش یافت و در شهریورماه نیز مسیر صعودی حفظ شد و نرخ محاسبهشده برای واحدهای تولیدی به ۱۷۸،۴۹۳ ریال، معادل ۱۷،۸۴۹ تومان، رسید.
این افزایش قیمت بهطور مشخص واحدهای احیای مستقیم را تحت تأثیر قرار میدهد؛ زیرا در فرآیند تولید آهن اسفنجی، گاز طبیعی تنها کاربرد حرارتی ندارد، بلکه بهعنوان عامل احیاکننده در واکنشهای شیمیایی نقشی اساسی و غیرقابلجایگزین ایفا میکند. تغییر نرخ پایه گاز از ۱۰،۷۷۳ تومان در بهار به ۱۷،۸۴۹ تومان در شهریور، به معنای رشد بیش از ۶۵ درصدی هزینههای تأمین گاز در بازهای ششماهه است. با احتساب هزینههای شبکه توزیع، انتقال و مالیات بر ارزش افزوده، نرخ تمامشده گاز برای واحدهای احیای مستقیم افزایش قابلتوجهی مییابد. در همین شرایط، تولیدکنندگان کشورهای همسایه حوزه خلیج فارس با دسترسی به انرژی مقرونبهصرفه در حال توسعه سهم بازار خود هستند؛ قطر با قیمت گازی بین ۴.۴ تا ۶.۱ سنت، کویت با ۴.۴ تا ۷ سنت و عربستان سعودی با حدود ۷.۴ سنت تولیدات خود را پیش میبرند. وجود چنین اختلاف قیمتی در تأمین گاز، پیشرانترین صنعت کشور را در برابر همسایگان حوزه خلیج فارس با چالش جدی رقابتپذیری مواجه میسازد.
فناوری احیای مستقیم و کورههای قوس الکتریکی که محور تولید فولاد در ایران محسوب میشوند، در تابستان گذشته با چالشهای دوگانهای در تأمین انرژی روبهرو بودند. از یک سو، محدودیتهای شبکه سراسری برق موجب کندی تولید و ایجاد مشکلاتی برای خطوط ذوب شد و شرکتهای فولادی برای استمرار تولید ناگزیر به تأمین برق از بورس انرژی با قیمتهای بالاتر، تا حدود ۱۱ سنت بر کیلوواتساعت، شدند. از سوی دیگر، همزمان با این شرایط، تعرفه گاز واحدهای احیای مستقیم نیز بهصورت ماهانه افزایش یافت. ترکیب چالش تأمین برق پایدار و افزایش مداوم نرخ گاز تا سطح ۱۷ هزار تومان در شهریورماه، شرایط دشواری را برای برنامهریزی تولید و مدیریت هزینههای صنعت فولاد ایجاد کرد.
توسعه پروژههای فولاد سبز و اقتصاد چرخشی نیازمند افق دید بلندمدت و پیشبینیپذیری اقتصادی است. در شرایطی که سرمایهگذاریهای بینالمللی برای احداث پروژههایی نظیر مجتمع Meranti در منطقه ویژه اقتصادی دقم در عمان حضور یافتهاند، تمرکز مدیریت در صنعت فولاد ایران بیشتر معطوف به مدیریت چالشهای روزمره قطعی برق و تأمین گاز است. عدم اطمینان از تأمین پایدار و رقابتپذیر انرژی، روند نوسازی فناورانه و توسعه زیرساختها را کند میکند. انتقال مرکز ثقل تولید فولاد جهان به خاورمیانه به دلیل الزامات محیطزیستی، یک تغییر ساختاری است که میتواند این منطقه را به قطب تولید به روش احیای مستقیم تبدیل کند؛ با این حال، تحلیل روند قیمتها از فروردین تا شهریور نشان میدهد افزایش هزینههای تولید میتواند مزیتهای رقابتی موجود را تضعیف کند. بهرهگیری از ظرفیتهای نصبشده صنعت فولاد ایران و حفظ سهم بازار در برابر همسایگان حوزه خلیج فارس، نیازمند اتخاذ سیاستهای حمایتی در زمینه تأمین مستمر انرژی و تنظیم رقابتپذیر قیمتها است؛ تداوم روند افزایشی فعلی، پیامدهایی نظیر کاهش مزیت صادراتی، افت حاشیه سود واحدهای احیای مستقیم و کاهش نقشآفرینی مؤثر ایران در زنجیره ارزش فولاد جهانی را به دنبال خواهد داشت.