این مقاله توسط دکتر بهرام شکوری، عضو شورای راهبردی سیگماس، و دکتر سهیلا خوشنویس تهیه و تدوین شده است و به بررسی تعاملات دوطرفه میان صنعت اکوتوریسم و تغییرات اقلیمی، پیامدهای گرمایش جهانی بر مقاصد گردشگری و ارائه راهکارهای مدیریتی برای توسعه پایدار این صنعت میپردازد.
صنعت گردشگری به عنوان یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی در بسیاری از کشورها، سهم قابلتوجهی در تولید ناخالص داخلی دارد. در این میان، «اکوتوریسم» یا بومگردی به عنوان یکی از سریعترین بخشهای در حال رشد این صنعت، نقش مهمی در حفظ محیطزیست و ایجاد فرصتهای اقتصادی برای جوامع محلی ایفا میکند. با این حال، این بخش به شدت به شرایط اقلیمی و منابع طبیعی وابسته است و گرمایش جهانی به عنوان یکی از بزرگترین چالشهای زیستمحیطی هزاره سوم، آینده آن را با تهدیدات جدی مواجه کرده است.
تعامل دوطرفه گردشگری و تغییرات اقلیمی
رابطه میان تغییرات اقلیمی و صنعت گردشگری یک رابطه پیچیده و دوطرفه است. از یک سو، فعالیتهای گردشگری خود یکی از عوامل تشدیدکننده تغییرات اقلیمی هستند. بر اساس برآوردها، حدود ۵ درصد از کل انتشار دیاکسید کربن (CO2) در جهان ناشی از صنعت گردشگری است که بخش عمده آن به حملونقل (بهویژه سفرهای هوایی و استفاده از خودروهای شخصی) و پس از آن به بخش اقامت و فعالیتهای تفریحی اختصاص دارد.
از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی تأثیرات مخربی بر جذابیت مقاصد گردشگری و جریان ورود گردشگران میگذارد. اکوتوریسم به شدت به منابع طبیعی مانند خطوط ساحلی، چشماندازها، تنوع زیستی و منابع آبی وابسته است؛ منابعی که اکنون به دلیل گرمایش جهانی در معرض خطر نابودی قرار دارند.
پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم تغییرات اقلیمی
تأثیرات تغییرات اقلیمی بر مقاصد گردشگری را میتوان به دو دسته مستقیم و غیرمستقیم تقسیم کرد. تأثیرات مستقیم شامل تغییر در الگوهای آبوهوایی مانند تابستانهای گرمتر، زمستانهای معتدلتر، تغییر در میزان بارندگی و افزایش رویدادهای شدید آبوهوایی (مانند طوفانها و سیلابها) است.
تأثیرات غیرمستقیم شامل تغییرات محیطی گستردهتری است که به واسطه گرمایش جهانی رخ میدهد. از جمله مهمترین این پیامدها میتوان به از دست رفتن تنوع زیستی (در خشکی و دریا)، بالا آمدن سطح آب دریاها و شیوع بیماریهای جدید اشاره کرد. به عنوان مثال، بالا آمدن سطح آب دریاها تهدیدی حیاتی برای کشورهای جزیرهای مانند مالدیو محسوب میشود که اقتصاد آنها به شدت به گردشگری وابسته است. همچنین، گرم شدن آب اقیانوسها باعث سفید شدن و نابودی صخرههای مرجانی میشود که یکی از مهمترین جاذبههای اکوتوریسم دریایی به شمار میروند.
چالشها و تهدیدهای آینده
افزایش فرکانس و شدت رویدادهای آبوهوایی شدید مانند طوفانهای حارهای، سیل و خشکسالی، زیرساختهای گردشگری را به شدت تهدید میکند. تجربه طوفان کاترینا در سال ۲۰۰۵ نشان داد که چگونه یک رویداد اقلیمی میتواند هزینههای غیرقابل جبرانی به صنعت سفر و گردشگری تحمیل کند. علاوه بر این، تغییرات اقلیمی میتواند با افزایش پاتوژنهای دریایی حساس به دما، خطراتی را برای سلامت انسانها و گردشگران به همراه داشته باشد که این موضوع به خودی خود باعث کاهش تمایل به سفر به مناطق خاص میشود.
راهکارها و توصیههای مدیریتی
برای تضمین توسعه پایدار بخش اکوتوریسم، سیاستگذاران باید درک دقیقی از تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم تغییرات اقلیمی بر زیرساختهای گردشگری و رفتار گردشگران داشته باشند. صنعت گردشگری باید به عنوان عاملی برای تغییر، رهبری برنامههای سازگاری و کاهش اثرات را بر عهده بگیرد.
در این راستا، سناریوهای مختلفی برای کاهش اثرات مخرب گردشگری تا سال ۲۰۳۵ پیشنهاد شده است. یکی از این رویکردها، سناریوی «بهرهوری بالای فناوری» است که شامل کاهش ۵۰ درصدی مصرف انرژی در سفرهای هوایی، کاهش مداوم انتشار گازهای گلخانهای در حملونقل جادهای و بهینهسازی مصرف انرژی در بخش اقامتگاهها میشود. سناریوی دیگر، «تغییر الگو و اقامت طولانیتر» است که بر توقف رشد سفرهای هوایی، توسعه حملونقل ریلی و جادهای عمومی و تشویق گردشگران به اقامتهای طولانیتر (به جای سفرهای کوتاه و مکرر) تأکید دارد.
در نهایت، درک «ظرفیت برد» (Carrying Capacity) مناطق گردشگری برای مدیریت جریان بازدیدکنندگان و به حداقل رساندن اثرات منفی بر محیطزیست و اقتصاد محلی امری حیاتی است. برای پایداری آینده صنعت گردشگری، ضروری است که تمامی ذینفعان به اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و سازگار با چالشهای اقلیمی ادامه دهند و از روشها و تجهیزات ایمنتر و سبزتر برای حفظ اکوسیستمهای طبیعی بهره ببرند.
لینک اصلی مقاله: