به گزارش پایگاه خبری تجارت، معدن و فولاد، صنعت معدن در سطح جهانی با چالشهای متعددی از جمله کمبود نیروی انسانی متخصص، کاهش عیار ذخایر معدنی و افزایش تقاضا برای مواد معدنی حیاتی مواجه شده و بهدنبال آن، ورود به عصر دیجیتال را به یک ضرورت تبدیل کرده است. هوش مصنوعی با بهینهسازی عملیات معدنی، پیشبینی زمان نگهداشت تجهیزات و بهبود مدیریت ایمنی و محیطزیست، به عاملی کلیدی در ارتقای بهرهوری و پایداری این صنعت بدل شده است. در این میان، منطقه آسیا-اقیانوسیه بهعنوان پیشگام تحولات فناورانه در حوزه معدنکاری هوشمند شناخته میشود.
بر اساس آخرین گزارشهای منتشرشده، ارزش بازار جهانی هوش مصنوعی در صنعت معدن تا سال ۲۰۳۲ با رشد حدود چهار برابری به ۹.۹۳ میلیارد دلار خواهد رسید. این رشد شتابان در شرایطی رخ میدهد که شرکتهای معدنی با موانع اساسی مانند کاهش ذخایر پرعیار، کمبود نیروی کار ماهر و افزایش تقاضای جهانی برای فلزات استراتژیک همچون لیتیوم، مس و کبالت مواجه هستند. این مواد معدنی نقش حیاتی در توسعه صنایع نوظهوری مانند خودروهای الکتریکی و انرژیهای تجدیدپذیر ایفا میکنند.
### انقلاب دیجیتال در معدنکاری
پیشبینیها حاکی از آن است که ارزش بازار هوش مصنوعی در معدن از ۲.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ با نرخ رشد مرکب سالانه ۲۱.۱ درصد به رقم چشمگیر ۹.۹۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۲ خواهد رسید. اگرچه صنعت معدن همواره به مقاومت در برابر فناوریهای نوین شهرت داشته، اما فشارهای فزاینده برای افزایش بهرهوری و کاهش هزینهها، مسیر این صنعت را تغییر داده است. امروزه استفاده از سیستمهای حملونقل خودران، تحلیلهای پیشبینانه برای نگهداشت ماشینآلات و فناوری دوقلوهای دیجیتال از مرحله آزمایشی خارج شده و به بخشی جداییناپذیر از عملیات معدنی تبدیل شدهاند.
بخش بهینهسازی عملیات و فرآیندها با سهم ۳۵ درصدی از بازار هوش مصنوعی معدن در سال ۲۰۲۵، بزرگترین بخش این حوزه محسوب میشود. این فناوریها به شرکتها اجازه میدهند تا از ذخایر کمعیار نیز بازده اقتصادی مناسبی کسب کنند؛ امری که با توجه به کاهش ذخایر پرعیار در جهان، از اهمیت راهبردی برخوردار است.
### تقاضای فلزات استراتژیک و نقش هوش مصنوعی
رقابت جهانی برای دستیابی به مواد معدنی حیاتی، محرک اصلی سرمایهگذاری در هوش مصنوعی است. در سال ۲۰۲۴، بخش استخراج فلزات بیشترین سهم بازار را به خود اختصاص داده که ناشی از رشد تقاضا برای لیتیوم، مس، کبالت و نیکل است. این فلزات پایههای اقتصاد چرخشی محسوب میشوند و هوش مصنوعی با بهینهسازی مراحل اکتشاف، استخراج و فرآوری، هزینهها را کاهش و بازیابی مواد را افزایش میدهد.
از منظر ژئوپلیتیک، این تحولات برای کشورهای غربی حیاتی است. با تسلط چین بر زنجیره تأمین عناصر نادر خاکی، شرکتهای معدنی غربی تحت فشارند تا با افزایش تولید داخلی و بهرهوری، زنجیره تأمین مواد اولیه صنایع باتری و انرژی پاک را تقویت کنند.
### افزایش ایمنی و پایداری محیطزیست
هوش مصنوعی علاوه بر بهرهوری، ابزاری کلیدی برای مدیریت ریسکهای عملیاتی و ایمنی در معادن است. پیشبینی میشود بخش ایمنی و محیطزیست تا سال ۲۰۳۲ بالاترین نرخ رشد را تجربه کند. استفاده از تحلیل ویدئویی مبتنی بر هوش مصنوعی و سیستمهای پایش لحظهای، از حوادث ناشی از ماشینآلات سنگین یا نشت گاز جلوگیری میکند. همچنین، قوانین سختگیرانه ESG، معدنکاران را به استفاده از هوش مصنوعی برای پایش آلایندهها و بهینهسازی مصرف آب سوق داده است.
### پیشتازی آسیا-اقیانوسیه در معدنکاری هوشمند
منطقه آسیا-اقیانوسیه در سال ۲۰۲۴ بزرگترین سهم بازار هوش مصنوعی معدن را داشته و پیشبینی میشود سریعترین نرخ رشد را نیز حفظ کند. شرکتهای بزرگی مانند «BHP» و «Rio Tinto» در استرالیا از پیشگامان بهکارگیری کامیونهای خودران و دکلهای حفاری بدون راننده هستند. در چین نیز حمایت دولت از پروژههای «معدنکاری هوشمند» به کاهش تلفات انسانی و بهبود عملکرد محیطزیستی منجر شده است.
با نزدیکشدن به افق ۲۰۳۲، صنعت معدن به سمتی حرکت میکند که دادهها به اندازه مواد معدنی ارزشمند خواهند بود. هوش مصنوعی نهتنها یک مزیت رقابتی، بلکه شرط ضروری برای تأمین نیازهای جهانی به منابع معدنی است.