مهندس فرشاد در یادداشت تحلیلی اخیر خود، مسیر تازهای را پیش روی صنعتگران ترسیم کرده است: «معدن و فولاد سبز» دیگر یک انتخاب لوکس یا ژست تبلیغاتی نیست؛ بلکه تنها راه هوشمندانه برای بقا و رشد است. دوران مدل قدیمی «استخراج، تولید، دورریز» به سر آمده و صنعت ما بر سر یک دوراهی سرنوشتساز ایستاده است. اگر فکر میکنیم میتوانیم با روشهای سنتی و انرژیبر ادامه دهیم، مسیر توسعه را گم کردهایم.
جایگزینی روشهای سنتی در صنعت و معدن با رویکرد «سبز» فقط یک انتخاب اخلاقی یا مد روز نیست؛ از نظر فنی و اقتصادی بهتدریج به یک ضرورت ساختاری برای بقا و توسعه پایدار تبدیل شده است. چند دلیل اصلی وجود دارد:
۱. کاهش انتشار گازهای گلخانهای
بخش صنعت و معدن از بزرگترین منابع انتشار CO₂ در جهان است. برای مثال، صنعت فولاد بهتنهایی حدود ۷ تا ۹ درصد انتشار جهانی CO₂ را تولید میکند.
گزارشهای International Energy Agency و Intergovernmental Panel on Climate Change نشان میدهد بدون تغییر فناوریهای تولید مواد پایه (فولاد، سیمان، آلومینیوم)، دستیابی به اهداف اقلیمی عملاً ممکن نیست.
روشهای سبز مانند:
- بازیافت مواد معدنی و فلزی
- احیای مستقیم با هیدروژن (H₂-DRI)
- استفاده از برق تجدیدپذیر در فولادسازی توسط کورههای قوس الکتریکی
میتوانند انتشار را تا ۸۰–۹۵٪ کاهش دهند.
۲. محدودیت منابع طبیعی
مدل سنتی استخراج و مصرف منابع بر پایه الگوی «استخراج–تولید–دورریز» است. این مدل:
- ذخایر معدنی پرعیار را کاهش میدهد
- مصرف انرژی و آب را بالا میبرد
- هزینههای زیستمحیطی پنهان ایجاد میکند
اقتصاد چرخشی در معدن و فولاد (metal recycling, slag recovery, tailings reprocessing) میتواند:
- مصرف مواد خام را کاهش دهد
- بهرهوری منابع را افزایش دهد
- وابستگی به استخراج اولیه را کم کند
فناوریهای سنتی معدن و فولاد به سوختهای فسیلی وابستهاند.
انتقال به:
- برق تجدیدپذیر
- هیدروژن
- بازیافت فلزات
باعث میشود صنعت کمتر در معرض نوسانات قیمت نفت و گاز قرار گیرد.
این موضوع بهویژه بعد از بحران انرژی ۲۰۲۲ در اروپا و سایرکشورهائی که از تولید کافی و مستمر وپایداری برای صنایع انرژی بر خود بر خوردارنیستند اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
۳. ریسک اقتصادی و مقرراتی
جهان به سمت قیمتگذاری کربن حرکت میکند. برای مثال، سیاستهای مرتبط با European Union مانند CBAM عملاً به این معناست که صنایع پرکربن در آینده:
- بازار صادراتی خود را از دست میدهند
- هزینه تولیدشان افزایش مییابد
- سرمایهگذاری در آنها پرریسک میشودبنابراین «سبز شدن صنعت» فقط یک موضوع زیستمحیطی نیست، بلکه مسئله رقابتپذیری صنعتی است.
۴. امنیت انرژی
فناوریهای سنتی معدن و فولاد به سوختهای فسیلی وابستهاند.
انتقال به:
- برق تجدیدپذیر
- هیدروژن
- بازیافت فلزات
باعث میشود صنعت کمتر در معرض نوسانات قیمت نفت و گاز قرار گیرد.
این موضوع بهویژه بعد از بحران انرژی ۲۰۲۲ در اروپا و سایرکشورهائی که از تولید کافی و مستمر وپایداری برای صنایع انرژی بر خود بر خوردارنیستند اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
۵. تعریف واقعی توسعه پایدار
تعریف کلاسیک توسعه پایدار از گزارش World Commission on Environment and Development این است:(توسعهای که نیازهای امروز را بدون به خطر انداختن توان نسلهای آینده برای تأمین نیازهایشان برآورده کند).
فلذا اگر صنعت و معدن سبز نشوند:
- تغییر اقلیم تشدید میشود
- اکوسیستمها تخریب میشوند
- هزینههای اجتماعی و اقتصادی به نسلهای بعد منتقل میشود
در این حالت «توسعه» دیگر پایدار نیست.
با توجه به مطالبی که یادآوری نمودم
گذار به صنعت و معدن سبز ضروری است چون همزمان:
- انتشار کربن را کاهش میدهد
- بهرهوری منابع را افزایش میدهد
- ریسک اقتصادی آینده را کم میکند
- امنیت انرژی را تقویت میکند
- امکان توسعه پایدار را حفظ میکند
به زبان ساده:
بدون سبز شدن صنایع پایه، توسعه صنعتی آینده از نظر اقلیمی و اقتصادی قابل دوام نیست
۱۴۰۴/۱۱/۲۷فرشاد